Czy żuraw może się przewrócić?

Pełne bezpieczeństwo żurawi budowlanych to priorytetowy czynnik, który uwzględnia się na etapie planowania i wykonywania pracy. Istnieją różne zagrożenia na placu budowy, a jednym z nich jest możliwość przewrócenia się dźwigu. Dlaczego żuraw może się przewrócić? Jak zapobiegać takim wypadkom? Wszystkiego dowiesz się w niniejszym artykule.

Przewrócenie żurawia – przyczyny

Żuraw na budowie może się przewrócić, choć zdarza się to rzadko. Przyczyny przewrócenia żurawia budowlanego mogą być bardzo różne, na które składają się warunki pogodowe, błędy konstrukcyjne czy nieprawidłowa praca operatora. Czy obciążenie może spowodować przewrócenie żurawia? Tak, stabilność żurawia wieżowego może być zagrożona z powodu zbyt dużego obciążenia. Podobnie, gdy zostanie przekroczone obciążenie maksymalne żurawia samojezdnego, to także może spowodować upadek takiej maszyny. Zagrożenie też wynika z korelacji – silny wiatr a żuraw. Jakie są główne przyczyny przewrócenia się żurawia? Może być to:

• przeciążenie żurawia,
• awaria żurawia,
• błędy operatora,
• nieprawidłowy montaż żurawia,
• brak konserwacji i uszkodzenia mechaniczne maszyny,
• niewystarczająca kontrola techniczna żurawia,
• silny wiatr i niekorzystne warunki atmosferyczne.

Wiatr a stabilność żurawia

Warunki pogodowe a stabilność żurawia to bardzo istotny czynnik, którego nie można pominąć na placu budowy. Czy żuraw wieżowy może się przewrócić podczas silnego wiatru? Tak, niekorzystne warunki pogodowe mogą wpływać na stabilność żurawia i spowodować jego przewrócenie. Jakiej siły wiatru nie wytrzyma żuraw? Nie ma jednej konkretnej prędkości wiatru, która uniwersalnie powoduje przewrócenie się każdego dźwigu, gdyż zależy to od wielu czynników, w tym modelu żurawia i jego konfiguracji. Jednak przepisy i wytyczne bezpieczeństwa zazwyczaj nakazują wstrzymanie pracy maszyny przy porywach wiatru przekraczających 10-15 m/s (około 36-54 km/h), a producenci mogą określać nawet bardziej restrykcyjne limity.

Konsekwencje wywrócenia żurawia wieżowego

Jakie konsekwencje niesie przewrócenie się żurawia na budowie? Upadek żurawia niesie ze sobą bardzo poważne konsekwencje, przede wszystkim stanowiąc ogromne zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników oraz osób postronnych, mogąc prowadzić do obrażeń, a nawet śmierci. Skutkuje również znacznymi stratami materialnymi, obejmującymi zniszczenie samego żurawia, uszkodzenia budowanych obiektów, maszyn i infrastruktury w otoczeniu. Dodatkowo, wypadek taki powoduje wstrzymanie prac na budowie, generując opóźnienia w realizacji projektu i straty finansowe dla wykonawcy.

Ile wypadków z przewróceniem żurawia zdarza się rocznie? Dokładne dane dotyczące liczby przewróceń żurawia są trudne do określenia, ponieważ wiele statystyk obejmuje ogólnie wypadki z udziałem żurawi, bez podziału na konkretne przyczyny, takie jak przewrócenie. Przykładowo, w październiku 2021 roku w Szklarskiej Porębie przewrócił się 35-metrowy żuraw, w wyniku czego zginął 51-letni operator. W lutym 2022 roku w Krakowie silny wiatr spowodował zawalenie się żurawia na placu budowy, co doprowadziło do śmierci dwóch pracowników i obrażeń u kolejnych dwóch.

Zabezpieczenie żurawia przed wywróceniem

Co zrobić gdy żuraw zaczyna się przechylać? Należy natychmiast ostrzec wszystkie osoby znajdujące się w strefie zagrożenia, aby jak najszybciej opuściły to miejsce. Operator żurawia powinien w miarę możliwości bezpiecznie opuścić ładunek na ziemię, unieruchomić maszynę i opuścić kabinę, kierując się do bezpiecznej strefy ewakuacji. Ryzyko przewrócenia zawsze trzeba niwelować na różnych etapach. Jak zapobiec przewróceniu się żurawia na budowie? Główne zasady bezpieczeństwa obsługi żurawia w zakresie jego stabilności, to:

• prawidłowy montaż i zakotwienie żurawia,
• przestrzeganie dopuszczalnych udźwigów i diagramów pracy żurawia,
• monitorowanie siły wiatru i przerywanie pracy przy przekroczeniu dopuszczalnych wartości,
• regularne przeglądy techniczne i konserwacja żurawia,
• odpowiednie szkolenie i kwalifikacje operatorów oraz personelu pomocniczego,
• zapewnienie stabilnego i nośnego podłoża pod żurawiem,
• prawidłowe ustawienie i odpowiedni balast żurawia,
• stosowanie się do instrukcji producenta i procedur bezpieczeństwa na budowie,
• zabezpieczenie żurawia po zakończeniu pracy (np. ustawienie w tryb wolnobiegu).

Kontrola techniczna żurawia dźwigowego

Przyczyny wywrócenia żurawia mogą wynikać z braku kontroli technicznej. Jakie kontrole żurawia zapobiegają jego przewróceniu? Obejmują one przede wszystkim regularne przeglądy techniczne, często przeprowadzane przez uprawnione organy jak Urząd Dozoru Technicznego, sprawdzające ogólny stan techniczny, kluczowe mechanizmy i systemy bezpieczeństwa. Ważne są również codzienne kontrole operatorskie przed rozpoczęciem pracy, weryfikujące prawidłowość montażu, stan podłoża oraz działanie wszystkich funkcji żurawia.

Jakie przepisy bezpieczeństwa dotyczą pracy żurawi budowlanych?

Zabezpieczenia żurawia przed wywróceniem regulują przepisy BHP dla żurawi. Wymagają one, aby dźwigi były ustawiane na stabilnym, odpowiednio przygotowanym podłożu oraz regularnie kontrolowane przez osoby z odpowiednimi uprawnieniami. Dodatkowo, prace z użyciem żurawi muszą być wstrzymywane przy silnym wietrze, a operatorzy zobowiązani są do przestrzegania instrukcji eksploatacyjnej urządzenia.

Bezpieczeństwo pracy żurawia zależy też od operatora maszyny, jego doświadczenia, kwalifikacji itp. Kto odpowiada za bezpieczeństwo pracy żurawia? Główna odpowiedzialność spoczywa na eksploatującym urządzenie, czyli zazwyczaj pracodawcy lub firmie budowlanej, która świadczy usługi dźwigowe,  lub jest jego właścicielem. Bezpośrednio za bezpieczną eksploatację i przestrzeganie zasad odpowiada także operator żurawia oraz personel pomocniczy jak sygnalista i hakowy.